Damar Hastalığı Sessiz Başlayabilir

Damar hastalığını çoğu zaman göğüs ağrısı veya bir kalp kriziyle fark ediyoruz. Oysa ateroskleroz, yani damar duvarında plak birikimi, klinik bir olay yaşanmadan yıllar önce başlayabiliyor. REACT araştırması, bu sessiz dönemin genç yetişkinlikte de görülebildiğini gösteriyor.

Bilim ne buldu?

29 Ağustos 2026’da New England Journal of Medicine dergisinde yayımlanan araştırmaya, Danimarka ve İspanya’dan, bilinen aterosklerotik kalp-damar hastalığı olmayan 18–70 yaşlarında 16.808 kişi katıldı. Boyun ve kasık atardamarları ultrasonla, kalbi besleyen damarlar koroner BT anjiyografiyle incelendi.

Üç damar bölgesinin görüntülemesi tamamlanan 13.186 kişinin %57,1’inde en az bir bölgede plak saptandı. 18–29 yaş grubunda bile erkeklerin %8,7’sinde, kadınların %6,7’sinde plak vardı. Daha ileri yaş gruplarında plak yükü ve birden fazla damar bölgesinin tutulumu daha fazlaydı.

Kadınlarda 40 yaş sonrasındaki gruplarda daha belirgin bir artış görüldü. Bu örüntü menopoz geçişiyle aynı yaşlara denk geliyor; ancak çalışma, artışın doğrudan menopozdan kaynaklandığını kanıtlamıyor. Gençlerde plaklar çoğunlukla boyun veya kasık damarları gibi kalp dışındaki bölgelerdeydi.

Bu sonuç ne anlama gelmez?

Plak bulunması, damarın ciddi biçimde tıkandığı veya kişinin yakında kalp krizi geçireceği anlamına gelmez. Buradaki “sessiz” ifadesi, bilinen klinik hastalık olmamasını anlatıyor; çalışmaya alınan herkesin tamamen şikâyetsiz olduğu varsayılamaz.

Bu yayın, ileriye dönük izlenmek üzere kurulmuş bir grubun başlangıçtaki kesitsel değerlendirmesidir. Farklı yaşlardaki kişileri karşılaştırır; aynı kişinin damarlarının yıllar içindeki değişimini göstermez. Yaş ve cinsiyet grupları önceden planlandığı için %57,1’i Türkiye’ye veya bütün yetişkinlere ait bir oran gibi okuyamayız. Eksik görüntülemeler ve katılımcı seçimi de sonuçları etkileyebilir.

Araştırma, herkese görüntüleme yapmanın kalp krizi veya ölümü azalttığını test etmedi. Dolayısıyla bu bulgudan “herkes BT anjiyografi yaptırmalı” sonucu çıkmaz.

Hayatımızda neyi değiştiriyor?

Damar sağlığını korumaya başlamak için ileri yaşı veya bir şikâyeti beklememek gerekir. Sigara kullanımı, tansiyon, kan yağları, kan şekeri ve ailede erken kalp-damar hastalığı öyküsü kişisel değerlendirmede birlikte ele alınmalıdır. Beslenme ve düzenli hareket alışkanlıkları da bu görüşmenin parçasıdır.

Kısa vadeli riskin düşük görünmesi, hiç plak olmadığı anlamına gelmeyebilir. Görüntüleme gerekip gerekmediği ve tedavi seçenekleri ise kişinin toplam riskine göre hekimle kararlaştırılır. Bu çalışmanın günlük hayata taşıdığı mesaj, koruyucu yaklaşımı erken yaşlardan itibaren ciddiye almaktır.

Kaynak

Bundgaard H, García-Lunar I, Kofoed KF ve ark.; REACT Investigators. Prevalence of Silent Atherosclerosis across Adult Life. New England Journal of Medicine. Çevrim içi yayımlanma: 29 Ağustos 2026. doi:10.1056/NEJMoa2609059.

Çalışma Novo Nordisk Foundation tarafından desteklenmiş; Philips Healthcare ve Zeiss ayni katkı sağlamıştır. Bu yazı, kaynak makalenin kısa değerlendirmesidir; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir.